Tirilye
Tirilye

Bir tarafta Marmara’nın sonsuz maviliği, diğer tarafta ise zeytin ağaçları ve tarihe tanıklık eden kültürel varlıkları ile Mudanya’nın incisi Tirilye… Tarih boyunca zeytini ile ünlü bir vadinin iki yamacında kurulmuş tarihi bir yerleşim olan Tirilye, kültür varlıklarıyla adını dünya sahnesine taşıyor. Bursa’ya 40, Mudanya’ya 11 kilometre uzaklıktaki Tirilye, Marmara Denizi’nin güneydoğusunda, çevresinde zeytinlikler bulunan bir vadinin iki yamacında kurulmuş tarihi bir yerleşimdir… Doğanın tüm güzelliklerini tek bir rota üzerinde gözler önüne seren Tirilye, yalnızca doğal güzelliğiyle anılmanın çok ötesinde bir öneme sahip.  Bursa’nın Mudanya ilçesine bağlı olan Tirilye, eski bir Rum yerleşimi. Türkiye’nin tarihi yapıları önemli ölçüde korunan nadir yerleşmelerinden biri olan Tirilye’ye girer girmez, büyüleyici bir tarihi atmosferle karşılaşıyorsunuz. Eski Rum evleri, kiliseler, camiler, çeşmeler, asırlık çınarlar adeta yıllar ötesinden sizlere sesleniyor. 325 yılında Nikaia’da (İznik) toplanan Birinci Ekümenlik Konsülü İncil ile ilgili konuları incelemeye alır. Toplantıya katılanlar arasında görüş ayrılıkları doğar. Muhalifler arasında bulunan Aya Yani, Aya Yorgi ve Aya Sorti adlarında 3 papaz, başpiskopos tarafından aforoz edilir. Kendilerine inanan yoldaşlarıyla birlikte Tirilye’ye gelen bu üç papaz, Tirilye’de manastırlar, kiliseler kurarlar. Tirilye’nin adının da zaman zaman Mirzaoba Mahallesi yakınlarındaki Papazini denilen mağarada inzivaya çekildikleri de rivayet edilen bu üç papazdan geldiği söylenir. Kurtuluş Savaşı’nda Yunan ordusunun yenilmesinden sonra, işgal sırasında onlara yardım eden buradaki Rumların büyük kısmı gemilerle Yunanistan’a gitmişler. Mübadele Antlaşması ile geride kalan çok az sayıdaki Rumla, Yunanistan’ın Girit, Selanik, Kavala, Drama gibi çeşitli yerlerinde yaşayan bir kısım Türkler karşılıklı olarak yer değiştirmişler. Tirilye’nin bulunduğu bölge tarih içinde Mysialılar, Traklar, Romalılar, Bizanslılar ve Osmanlılar tarafından yönetilmiştir. Eski kayıtlarda yerleşim “Bryllion”, “Trigleia”, “Trilye/Tirilye” isimleriyle anılan bu mahallenin adı 1900’lü yılların başında Mahmut Şevket Paşa kasabası olarak değiştirilmişse de yerleşim Tirilye olarak anılmaya devam etmiştir. 1963 yılında Zeytinbağı adını almış ve günümüzde tekrar eski adına kavuşmuştur. Tirilye tarih boyunca şarabı ve zeytini ile ünlü olmasının yanı sıra kültür varlıkları açısından da çok zengin bir yerleşim olarak ilgi çekiyor. Yüz yıllık tarihi konaklar, Rumlardan kalan üç manastır, yedi kilise, üç ayazma ve Ortodoks Rum mezarlığı bulunan Tirilye, Mudanya’nın önemli bir turizm değeri. Küçük bir yerleşmede bu sayıda dini yapının bulunması Trilye’nin önemli bir dini merkez olduğunu gösterirken,  İskele Caddesi ismi verilen ve üzerinde yaklaşık on beş adet ulu çınar ağacı bulunan cadde kentin bel kemiğini oluşturmakta, dükkanlar, kahveler, kent parkı gibi ortak mekanların çoğu bu caddede yer almaktadır. 

TİRİLYE 

Endless blue of Marmara Sea on one side, olive trees on the other. Tirilye, the pearl of Mudanya, is a witness to history with its cultural riches… Tirilye was founded on two sides of a valley known for its olive. Today, this historical settlement opens up to the world with its cultural properties. Tirilye is 40 km away from Bursa and 11 km from Mudanya. It is a historical settlement founded on two sides of a valley surrounded by olive groves, on the southeast of Marmara Sea… Tirilye brings together all natural beauties in a single destination; its importance, however, exceeds far beyond natural beauty. Tirilye in Mudanya, Bursa, is a former Greek settlement. It is one of the rare neighborhoods where historical buildings are considerably preserved. Once you arrive in Tirilye, you are greeted by enchanting historical atmosphere. Old Greek houses, churches, mosques, fountains and old plane trees call out to you from the past. The First Ecumenical Council in Nicaea in 325 discusses issues about Bible. There are dissidences between participants. Three dissenter priests, Aya Yani, Aya Yorgi and Aya Sorti are excommunicated by archbishop. The priests come to Tirilye together with their followers, and found monasteries and churches in the town. Legend has it that the name “Tirilye” comes from this “trio” of priests who occasionally secluded at Papazini cavern near Mirzaoba Neighborhood. Following the defeat of Greek army in Turkish War of Independence, most Rums who helped Greek army during invasions left for Greece on ships. Pursuant to Treaty of Exchange, the few remaining Rums were exchanged with Turks living in various Greek cities and settlements including Crete, Thessaloniki, Kavala and Drama. Throughout history, Tirilye underwent rule of Mysians, Thracians, Romans, Byzantines and Ottomans. According to ancient records, the district is named “Bryllion”, “Trigleia” and “Trilye/Tirilye”. In early 1900s, it was renamed as Mahmut Şevket Paşa town; nevertheless, Tirilye stuck as the name of settlement. In 1963, it became Zeytinbağı, before regaining its historical name today. Throughout history, Tirilye has been famous for its wine and olive; besides, it boasts plenty of cultural assets. Century-old mansions, three Rum monasteries, seven churches, three holy springs and Orthodox-Greek Cemetery of Tirilye provide Mudanya with important touristic value. Such abundance of religious monuments in a tiny settlement reveals the importance of Tirilye. İskele Avenue, which hosts about fifteen old plane trees, constitutes the spine of the district, also comprising public spaces such as shops, coffeehouses and parks.